ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟਰੇਨ ਕਿਉਂ ਹੈ ਖਾਸ? ਅਸ਼ਵਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਦੱਸੀਆ ਬਰੀਕੀਆਂ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਕਹਿਣਾ?

ਜੀਂਦ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ-ਈਂਧਨ ਵਾਲੀ ਟਰੇਨ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿਖਾਈ। ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੇਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ’ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਟਰੇਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।

ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਟਰੇਨ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜ਼ੂਦ ਆਕਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਇੱਕ ਕਨਵਰਟਰ ਰਾਹੀਂ ਟਰੇਨ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟਰੇਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Read Also : ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅੱਜ ਵੱਡਾ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਹਰੀ ਝੰਡੀ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਇਸ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ

ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟਰੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ। ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਕਲਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਰਤੋਂ

ਅਸ਼ਵਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਲਵੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਟਰੱਕਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਮਾਹਿਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟਰੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਊਰਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਹਰੇ ਆਵਾਜਾਈ ਟੀਚਿਆਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ 95 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬ੍ਰੌਡ-ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟਰੇਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਟਾਂ ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਲਾਗਤ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਹਰੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਹਵਾ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੈਨੇਜਰ ਮੌਸਮੀ ਮੋਹੰਤੀ ਨੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟਰੇਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀਮਤ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਟਰੇਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ (ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।