Arhar Farming: ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਤਾਂ ਹਰਹਰ ਬੀਜੋ, ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਡਰ ਘੱਟ, ਆਮਦਨ ਵੱਧ

Agriculture News: ਇਸ ਸਾਲ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਚੌਲ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖਬਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ, ਪਰ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਵਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਹੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ’ਚ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਅਨੁਰਾਧਾ ਰੰਜਨ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ’ਚ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਝੋਨੇ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦਾਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਹਰਹਰ (ਤੂਅਰ) ਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।

Read Also : G7 Global Peace: ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਹੋਵੇ ਜੀ-7 ਬੈਠਕ ’ਚ

ਘੱਟ ਪਾਣੀ ’ਚ ਵੀ ਟਿਕਦੀ ਹੈ ਹਰਹਰ ਦੀ ਫਸਲ

ਹਰਹਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੋਕੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੀਮਤ ਮੀਂਹ ’ਚ ਵੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ’ਚ ਵੀ ਹਰਹਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਹੈ। ਹਰਹਰ ਦੀ ਮੰਗ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਦਾਲ ਮਿੱਲ ਦੋਵਾਂ ’ਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰਹਰ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਰਹਰ ਦੀ ਬਿਜਾਈ | Agriculture News

ਮੌਸਮ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਜੇਕਰ ਖੇਤਰ ’ਚ ਮਾਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਬੇਯਕੀਨ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਬੀਜ ਦੇ ਪੁੰਗਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਾਰਨ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਹਲਕੀ ਤੋਂ ਦੋਮਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਰਹਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਘੱਟ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਪਣਾਓ:

ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 90 ਤੋਂ 110 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋਖ਼ਿਮ ਘੱਟ ਰਹੇਗਾ। ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ/ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਵਰਤੋ।

ਬੀਜ ਸੋਧ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ

ਫਸਲ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੀਜ ਨੂੰ ਫੰਗੀਸਾਈਡ ਜਾਂ ਬਾਇਓ-ਖਾਦ ਨਾਲ ਸੋਧ ਲਓ। ਬਿਜਾਈ ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਟਰੈਕਟਰ, ਬੀਜ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਫਾਸਲਾ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹਵਾ ਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ’ਤੇ ਨਮੀ ਬਣੀ ਰਹੇ ਇਸ ਲਈ ਮਲਚਿੰਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਾਣੀ-ਸੰਭਾਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਓ (ਜਿਵੇਂ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ)।

ਖਾਦ ਅਤੇ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਹਰਹਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਫਿਕਸਿੰਗ ਬੈਕਟੀਰੀਆ (ਰਾਈਜ਼ੋਬੀਅਮ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਘਟੇਗੀ ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਟਿਕਾਊ ਰਹੇਗਾ। ਵਾਧੇ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਖਾਦਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਦਿਓ। ਕਾਕਰੋਚ, ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਜਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆਲ ਰੋਗਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰੋਕੂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਜੈਵਿਕ ਕੀਟ ਕੰਟਰੋਲ (ਨਿੰਮ, ਟਰੈਪਿੰਗ) ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਕੰਟਰੋਲ ਰਹੇਗੀ।

ਝੋਨੇ ਦੇ ਹੋਰ ਬਦਲ

ਸੋਇਆਬੀਨ

• ਘੱਟ ਪਾਣੀ ’ਚ ਬਿਹਤਰ; ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ; ਹਰਹਰ ਨਾਲ ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨੀਕਰਨ ’ਚ ਮੱਦਦਗਾਰ।

ਮੂੰਗੀ/ਮਸਰ

• ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਬਦਲ।  

ਤਿਲਹਣ

• ਕੁਝ ਸੋਕਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਲਹਣ ਕਿਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਰਿਟਰਨ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਬੀਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।

ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਿਮ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖੋ। ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਮੰਡੀ ਭਾਅ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਯੋਗ ਪ੍ਰੋਸੱੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਦਾਲਾਂ ਲਈ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਉਪਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਓ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਾਲਿਸੀ ਲਓ ਤਾਂ ਕਿ ਸੋਕੇ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਕਿਸਾਨ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਗਠਨ ਜਾਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖਰੀਦ ਤੇ ਵਿਕਰੀ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਲਾਗਤ ਘਟਾਓ ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਮੁੱਲ ਪਾਓ।

ਵਿਹਾਰਕ ਸੁਝਾਅ

ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਲਦੀ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਦਲ ਚੁਣੋ। ਹਰਹਰ ਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਕਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਅਪਣਾਓ। ਬੀਜ ਸੋਧ, ਰਾਈਜ਼ੋਬੀਅਮ ਵਰਗੀਆਂ ਜੈਵਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂਚ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਮਲਚਿੰਗ, ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਓ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਨਾਲ ਖਤਰਾ ਘਟਾਓ। ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਚੁਣੌਤੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਫਸਲ ਚੋਣ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰਹਰ ਸਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਦਲ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਪਣਾਈਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਹਮਾਰ