Education News: ਐੱਮਏ/ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਭੂਗੋਲ ’ਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਹਮਾਰ। ਭੂਗੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਭੂ-ਸਥਾਨਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐੱਮਏ ਜਾਂ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਭੂਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਭੂਗੋਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਭੂਗੋਲ, ਆਰਥਿਕ ਭੂਗੋਲ, ਖੇਤਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਧਿਐਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਜਲਵਾਯੂ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਜੀਆਈਐੱਸ) ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਜਾਂ ਬੀਐੱਸਸੀ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਾਂ ਆਪਸ਼ਨਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ, ਚੋਣਵੇਂ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੜਿ੍ਹਆ ਹੋਵੇ। ਆਮ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 45 ਤੋਂ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਮੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਖਵੇਂ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਭੂ-ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਖ਼ਲਾ ਮੈਰਿਟ, ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : Ajnala News: ਹਲਕਾ ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਹੁਣ ਬਦਲੇਗੀ ਤਸਵੀਰ, ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ 7.54 ਕਰੋੜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਰੱਖੀ ਨੀਂਹ

ਜੀਆਈਐੱਸ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ | Cartography Career

ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜੀਆਈਐੱਸ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੀਆਈਐੱਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਸਥਾਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਬਨਸਪਤੀ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੂਦੂਰ ਸੰਵੇਦਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ, ਜੀਆਈਐੱਸ ਅਤੇ ਜੀਐੱਨਐੱਸਐੱਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਐਨ, ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਆਈਐੱਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਨਕਸ਼ਾਨਵੀਸ, ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਮਾਹਿਰ, ਜੀਆਈਐੱਸ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਭੂ-ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਹਾਇਕ, ਸਥਾਨਕ ਅੰਕੜਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਵੇਖਣ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਧਿਆਪਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ:

ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ: ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਰਾਜ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਰੇਲਵੇ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ, ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ, ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਸਮਝ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ

ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ, ਆਵਾਜਾਈ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਗਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀਆਂ, ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ: ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ, ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ

ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ, ਸੋਕੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਸਿੰਚਾਈ ਯੋਜਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੰਭਾਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜੋਖ਼ਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਆਈਐੱਸ ਅਧਾਰਿਤ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਸਲੀ ਰਕਬੇ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ | Education News

ਹੜ੍ਹ, ਸੋਕਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣਾ, ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ, ਰਾਹਤ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ

ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਵੇਖਣ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ, ਜੀਪੀਐੱਸ ਸਰਵੇਖਣ, ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ, ਖਣਨ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ

ਐੱਮਏ/ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਜੀਸੀ ਨੈੱਟ-ਜੇਆਰਐੱਫ ਅਤੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਰਾਹੀਂ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਇਸਰੋ, ਐੱਨਆਰਐੱਸਸੀ, ਆਈਸੀਏਆਰ, ਸੀਐੱਸਆਈਆਰ, ਡੀਐੱਸਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ, ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਐੱਨਆਰਐੱਸਸੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ, ਜੀਆਈਐੱਸ ਜਾਂ ਭੂ-ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੀ ਵਾਧੂ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਲਾਹ

ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਆਈਐੱਸ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ, ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਫੀਲਡ ਸਰਵੇ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।