Entertainment: ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮਾਇਨੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ

Entertainment: ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਹੁਣ ਓਟੀਟੀ (ਞਣਣ) ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ, ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭੱਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਹਿਜ਼ ਸਸਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ‘ਗਲੈਮਰ’ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ।

ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਠਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ, ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਡਾਇਲਾਗ (ਸੜਫਫ਼ਲ਼ਲੂਯ) ’ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਉਣ ਨਾਲ ਇਸ ਡੂੰਘੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਿਸਾਲ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰ ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੱਦੇ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ’ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਕਦੋਂ ਬੰਦ ਹੋਵੇਗਾ? ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜ ਅਜਿਹੀ ਘਿਨੌਣੀ ਸੋਚ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕਜੁਟ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਾਏਗਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪਰੋਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਜਾਂ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਕਾਢ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਪੁਰਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਣਲਿਖਿਆ ‘ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝੌਤਾ’ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ‘ਸਰੀਰ’ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਜਿਸਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਰਦ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ‘ਰੱਖਿਅਕ’ ਜਾਂ ‘ਮਾਲਕ’ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਲੜਾਈ, ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਮੱਤਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ‘ਆਧੁਨਿਕਤਾ’ ਜਾਂ ‘ਸਮਾਨਤਾ’ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਤਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਖਤ ਕਰਨ, ਓਟੀਟੀ ’ਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਉਸ ਖਾਸ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬੈਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਿਯਮ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਹੱਲ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡਰੋਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਸ਼ਬਦ ਹਟਾ ਵੀ ਦੇਈਏ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹੀ ਘਟੀਆ ਸੋਚ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੁਕਾ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੰਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਟ੍ਰੋਲਿੰਗ ਵਿੱਚ) ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਸੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ‘ਸਰੀਰ’ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ‘ਇੱਜ਼ਤ’ ਦੀ ਪੋਟਲੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਇਨਸਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀ ਪੂਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਰੀਰਕ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਬੌਧਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਨਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ, ਭੱਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ, ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਗੁਰਨੇ ਖ਼ੁਰਦ (ਮਾਨਸਾ)
ਮੋ. 98768-88177
ਚਾਨਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਔਲਖ