ਹੋਲੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੰਗਦਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਭੁਲਾ ਦੇਈਏ , ਪਰ ਹੋਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ-ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੁਣ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਰੰਗ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਲੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਮੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹੋਲੀ ਦੀ ਧੂਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (Holi 2024)
ਪਵਿੱਤਰ MSG ਗੁਰਮੰਤਰ ਭੰਡਾਰਾ ਅੱਜ, ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ
ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਦੇ ਰੰਗ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੋਲੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੇਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ। ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਨੱਚਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੋਲੀ ਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਲੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋਸ਼ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਨਫਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਹੋਲੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਮੇਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। (Holi 2024)
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਛੱਡੋ, ਹੁਣ ਹੋਲੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਜਿਹਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੁਲਾਲ ਲਾਇਆ ਤੇ ਹੋਲੀ ਮਨਾਈ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋਲੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਹੁਣ ‘ਹੈਪੀ ਹੋਲੀ’ ਸਿਰਫ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਹੰਗਾਮਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। (Holi 2024)
ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਠੀਕ 10-12 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਦੀ ਧੂਮ-ਧੜੱਕੇ ਨਾਲ ਹਰ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਹੋਲੀ ਲਈ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਗੇ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਰੰਗ ਸੁੱਟਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ’ਤੇ ਵੀ ਹੱਸਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਪਰਾਏ ਘਰ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਦਿਨ ਭਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚੀ।
ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਨਹੀਂ ਬਚੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ’ਚ ਵੀ ਫਰਕ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਜੀਆ, ਪੁਰੀ-ਕਚੋਰੀ, ਆਲੂ ਦਮ, ਮਹਿਜੂਮ (ਖੋਆ) ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਗੱਲਾਂ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਡ ਡਰਿੰਕਸ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਰੋਸੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਲਿਕਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸੱਤ ਫੇਰੇ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ। (Holi 2024)
ਦਾਦੀ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਮੱਖਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਰ-ਘਰ ਮਠਿਆਈਆਂ ਵੰਡਣੀਆਂ। ਕਣਕ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਕੇਸੂ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਿੱਕਲਦੇ ਸਨ। (Holi 2024)
ਨਾਲ ਹੀ ਢੋਲ ਵੱਜਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਮਜ਼ਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਲਿਕਾ ਦਹਨ ’ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਗੁਲਾਲ ਉਡਾ ਕੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣਾ।
ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 40 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਹੀਨਾ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ, ਸਾਡੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਬੋਝ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਪਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਲੀ ’ਤੇ ਸਮਾਜ ’ਚ ਵਧ ਰਹੀ ਨਫਰਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। (Holi 2024)
