ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਘਰ ’ਚ ਪਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚਤ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਹੱਲ ਹੋਵੇਗਾ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਬਾਦੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸੀਮਤ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਬੇਨਿਯਮੀ ਬਾਰਿਸ਼। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਆਦਮੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਾਥਰੂਮ ਬਣਾ ਲਈਏ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸਭ ਬੇਕਾਰ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਗੰਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਟੂਟੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਭਰਪੂਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਬਾਦੀ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਸਥਾਨਕ ਛੱਪੜ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਧਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵੀ ਮੀਂਹ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਜਾਬੀ ਤੱਤ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਇਸਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸੇ ਲਈ ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਜੀਵਨ ਫੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। 15 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ 2024 ਤੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਘਰੇਲੂ ਟੂਟੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰੇਕ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 55 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ, ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ, ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਰੀਚਾਰਜਿੰਗ ਢਾਂਚੇ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਘਰਾਂ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਟੂਟੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਧਾਈ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਜਣ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 2024 ਤੱਕ, ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੂਟੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ 55 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ 3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਲਈ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਲਈ, ਫੰਡ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 90:10, ਬਾਕੀ ਰਾਜਾਂ ਲਈ 50:50 ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਸੂਬਿਆਂ ਲਈ 100 ਫੀਸਦੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਐਸਸੀ/ਐਸਟੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰ ਪੇਂਡੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟੂਟੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਟੂਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਖਰਾਬ ਹੈ ਜਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 15 ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ, ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਰਕਰਾਂ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਇੱਕਮੁਸ਼ਤ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ, ਸੋਕੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੂਸ਼ਿਤ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਨ। ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਵੀ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 18.93 ਕਰੋੜ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 17.1% ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੂਟੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ 3.23 ਕਰੋੜ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਟੂਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਨੈਕਸਨ ਸਨ।
ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੁਣ ਤੱਕ 5.38 ਕਰੋੜ (28%) ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੂਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਲਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਘਰ ਜਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇ।
ਹੋਰ ਅਪਡੇਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ Facebook ਅਤੇ Twitter,Instagram, Linkedin , YouTube‘ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰੋ
