ਐਨਕੇ ਸੋਮਾਨੀ (ਏਜੰਸੀ)। ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ । ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤੰਨਯਾਹੂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਯੂਐਨਓ ਮਹਾਂਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਂਜਾਮਿਨ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਵੇਂ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਬਨਣ ਜਾ ਰਹੀ ਐ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਾਈ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਜ਼ੇਲ੍ਹ
ਅਜਿਹੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਬੇਂਜਾਮਿਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵੱਲੋਂ 50 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਸੀ । ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਪਾਈਕ ਟੈਂਕ-ਰੋਧੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ । ਪਰ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਇਜਰਾਇਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਜੋੜੀ ਦੱਸ ਕੇ ਤਮਾਮ ਸ਼ੱਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਜਿਸ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਸੇ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ । ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਸਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿੰਮ੍ਹਾਰਾਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ । ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕੇ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : 500 ਦੇ ਨੋਟ ’ਤੇ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ, ਜਲਦੀ ਦੇਖੋ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1950 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਗਿਆ । ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਿਲੀਸਤੀਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ । 1947 ਵਿੱਚ ਯੂਐਨਓ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੂੰ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫਿਲੀਸਤੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ।
ਸਾਲ 1948 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੂੰ ਯੂਐਨਓ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਤੱਦ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮੱਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਰਹੀ । ਪਰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ । ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਸਮੇਂ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਇਮਨ ਪੇਰੇਜ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਬਹਾਲੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਰਸਮੀ ਕਰਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ ਰਫਤਾਰ ਫੜੀ । ਹੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜਰਾਇਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਇਜਰਾਇਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ । ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਜਰਾਇਲ ਸਾਡਾ ਅਹਿਮ ਰੱਖਿਆ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ । ਰੂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜਰਾਇਲ ਦੂਜਾ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਜਰਾਇਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ ।
ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਜਰਾਇਲ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਔਸਤਨ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਹਨ । ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਿਛਲੇ ਅਪਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਜਰਾਇਲ ਦੀ ਏਅਰੋ ਸਪੇਸ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਢ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸੌਦੇ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਜੰਗੀ ਬੇੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਰਾਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ 630 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਭਰੌਸੇਮੰਦ ਹਥਿਆਰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਮਰਿਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸਾਡੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ । 1962 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ । ਸਾਲ 1999 ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਇਜਰਾਇਲ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਫੌਜੀ ਤਕਨੀਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅੱਜ ਵੀ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਇਲ, ਐਂਟੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਸਿਸਟਮ, ਟੋਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਜਰਾਇਲ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਨੂੰ ਐਂਟੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਵੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 8,356 ਸਪਾਈਕ ਐਂਟੀ ਟੈਂਕ ਗਾਇਡਿਡ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਇਜਰਾਇਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟੈਂਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 10 ਹੇਰਾਨ ਟੀਪੀ ਯੂਏਵੀ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਵਾਈ ਵਾਹਨ ਦੇਣ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੋਹ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ ।
ਇਜਰਾਇਲ ਦੀ ਉੱਨਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਵੀ ਭਾਰਤ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੇਗਾ। ਖੁਦ ਇਜਰਾਇਲ ਦੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਂਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧੇਗਾ । ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ , ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂਕਿ ਇਜਰਾਇਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਜਰਾਇਲ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਹੁਣ ਬੇਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਵੱਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੁਕਾਮ ਮਿਲੇਗਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
