Communication: ਅੱਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸੰਚਾਰ ਪਾੜਾ। ਸੰਚਾਰ ਪਾੜੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਘਾਟ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ਜੀਦਾ ਧਮਾਕਾ ਮਾਮਲਾ : ਮੁਲਜ਼ਮ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਰ ਰਿਮਾਂਡ
ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੱਜ ਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ, ਕੋਚਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। Communication
ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਮੈਂਬਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਚਾਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੂਰੀ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਸਾਂਝੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇਸ ਘਾਟ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ, ਡਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੰਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। Communication
ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਨਿਯਮਤ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਖਾਣੇ, ਚਾਹ ਜਾਂ ਵੀਕਐਂਡ ’ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿਓ। ਦੂਜਾ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਖੇਡਾਂ, ਯਾਤਰਾ, ਸ਼ੌਂਕ, ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ’ਤੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਡਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕਾਰਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। Communication
ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀਆਂ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਈਏ। ਸੰਚਾਰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਝ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੰਚਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। Communication
(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਸੱਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ
