ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਸਨ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ
ਮੁੰਬਈ। ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ 1910 ਵਿਚ ਫਿਲਮ ‘ਦਿ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਾਈਸਟ’ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਭੀੜ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇਗਾ।
ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਜਨਕ। ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਧੁੰਡੀਰਾਜ ਗੋਵਿੰਦ ਫਾਲਕੇ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਪਰੈਲ 1870 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਸਿਕ ਨੇੜੇ ਤ੍ਰਿਮਬਕੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾਜੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਫਾਲਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1885 ਵਿਚ, ਜੇ ਜੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਭਵਨ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 1903 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਂਣਗੇ।
ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸਾਲ 1912 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਉਪਕਰਣ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ। ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਨੇ ਫਾਲਕੇ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਇਨਾਂਸਰ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਡੀਲਰ ਯਸ਼ਵੰਤ ਨਡਕਰਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸੀ।
ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਇਕ ਬੁਰੀ ਚੀਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈੱਫ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਲੁੰਕੇ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਦਾਦਾ ਫਾਲਕੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ, ਸਿਨੇਮਾਗ੍ਰਾਫੀ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਲਈ।
ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਆਖਰ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 3 ਮਈ, 1913 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 40 ਮਿੰਟ ਲੰਬੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਫਿਲਮ ਟਿਕਟ ਖਿੜਕੀ ‘ਤੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਫਿਲਮ ਸੱਤਿਆਵਾਨ-ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਾਦਾ ਫਾਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰਤਾ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਾਲ 1928 ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।
ਹੋਰ ਅਪਡੇਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ Facebook ਅਤੇ Twitter ‘ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰੋ।
