Air Pollution India: ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਵਧਣਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉੱਪਰਲੀ ਗਰਮ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਉਤਕ੍ਰਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਹਨ। ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ‘ਪਰਤ’ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Air Pollution India
ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੌ : Traffic Rules: ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਚਲਾਨ
ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਹਨਾਂ, ਉਦਯੋਗਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ (ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨਾ), ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਕਣ (ਪੀਐੱਮ 2.5, ਪੀਐੱਮ 10) ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਟਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੇ। ਹਵਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਹਵਾ ਸਰਕੁਲੇਸ਼ਨ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਸਾਹ ਰੋਗਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿੱਲੀ-ਐੱਨਸੀਆਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਮ 2.5 ਅਤੇ ਪੀਐੱਮ 10 ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ 4-7 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗਜਨਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2022-23 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਮ 2.5 ਦਾ ਔਸਤ 151 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਲਕਾਤਾ, ਮੁੰਬਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਅਤੇ ਚੇੱਨਈ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਮਾਪਦੰਡ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ 401 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ 150 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਮ 2.5 ਦਾ ਔਸਤ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੱਧਰ ਵਧਿਆ ਹੈ। Air Pollution India
ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾ ਕਾਰਬਨ ਜੋ ਕਿ ਕੋਲਾ, ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀਓ2 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਮਿਆਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਚੱਕਰਵਾਤੀ ਹਵਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। Air Pollution India
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਕਣ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਉਤਕ੍ਰਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਸੀਓ2, ਮੀਥੇਨ, ਬਲੈਕ ਕਾਰਬਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੀਐੱਮ 2.5 ਕਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਥਮਾ, ਬ੍ਰੋਂਕਾਈਟਿਸ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਲਾਜ ਖਰਚ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। Air Pollution India
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਗੈਸ ਉਤਸਰਜਨ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਧੂੰਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਠੋਸ ਈਂਧਨ ਸਾੜਨਾ, ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਧੂੜ ਅਤੇ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕੀਏ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਣਗੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨਗੇ। Air Pollution India
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਪਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੀਐੱਸ-6 ਈਂਧਨ ਮਾਪਦੰਡ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਾਹਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ, ਸਾਫ਼ ਈਂਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਕਾਸੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧੀਨ ਕਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਕਮੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ’ਤੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਬਦਲਵੀਆਂ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਹਮਾਰ
