ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ਸਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਨ ਭੰਡਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਰੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸੋਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਰੰਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੈ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਸਾਲ 1999 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 71 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ 1999 ’ਚ ਯੂਰਪ ਸਾਂਝਾ ਕਰੰਸੀ ਯੂਰੋ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਹੋਇਆ। (Demand For Gold)
ਜਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਯੂਰੋ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਹੁਣ ਜਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਯੂਰੋ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਰਿਜਰਵ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਡਾਲਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2021 ਤੱਕ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 59 ਫੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਿਜਰਵ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਹਿੱਸਾ 2010 ’ਚ 62 ਫੀਸਦੀ, 2015 ’ਚ 65. 73 ਫੀਸਦੀ, 2020 ’ਚ 50 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ 2023 ’ਚ 58. 41 ਫੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਤਰਾਅ ਚੜਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲ 1999 ਤੋਂ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਜਰਵ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘਟਦਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਡਾਲਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਰੰਸੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਯੂਰੋ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਲੇ ਵੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰੰਸੀ ਉਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਡਾਲਰ ’ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਡਾਲਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ’ਚ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ 1964 ’ਚ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਡਾਲਰ 4. 66 ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। (Demand For Gold)
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : ਪਰਮਪਾਲ ਕੌਰ ਮਲੂਕਾ ਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਵਿਰੋਧ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਮੋਰਚਾ
ਉਹ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 83. 4 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਹੋਰ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਵੀ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵਿ. ਡਾਲਰੀਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੇਕਰ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜਰਵ ਬੈਂਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ’ਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲਗਭਗ 20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਬਤ ਸਹਿਮਤੀ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ। (Demand For Gold)
ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਕਰੰਸੀਆਂ ’ਚ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ
ਓਧਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ’ਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਕਰੰਸੀਆਂ ’ਚ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਮੁਖਤਾ ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਤਮਾਮ ਡਾਲਰ ਰਿਜਰਵ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕਾਂ ’ਚ ਇਹ ਡਰ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਰ ਸਵੇਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ’ਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੀਆਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੋ ਪਾਸੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। (Demand For Gold)
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਫਤੇ ਤੱਕ 648.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ
ਇੱਕ, ਸਥਾਨਕ ਕਰੰਸੀਆਂ ’ਚ ਭੁਗਤਾਨ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ’ਚ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੇਕਰ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਦੇ-ਵਧਦੇ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਫਤੇ ਤੱਕ 648.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਸੋਨ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਥਾਨ 9ਵਾਂ ਹੈ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਸਾਲ 1988 ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 437 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨਾਊਂਸ ਸੀ, ਜੋ 2018 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 1268. 93 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ, ਭਾਵ 30 ਸਾਲਾਂ ’ਚ 3. 61 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਪਰ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 9. 7 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। (Demand For Gold)
ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ
ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਗਲੋਬਲ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ ਤੀਜਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਵਾਧਾ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਹਨ। (Demand For Gold)
ਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਧ ਜਾਣਗੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਧਦੀ ਇਹ ਮੰਗ, ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ’ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੁਣ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਰਚੁਸਵ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵੀ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕੀ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਗਰਭ ’ਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। (Demand For Gold)
ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਲਰ ਵੱਲੋਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ’ਚ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਦਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਦਲ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪਹਿਲ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਜਬਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਣ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। (Demand For Gold)
