ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸੁੰਗੜਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸਮੱਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ 2016 ਤੋਂ ਲੰਬਿਤ ਇੱਕ ਜਨਹਿੱਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ’ਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। Family Values

ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲੱਬਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਟੇਟਸ ਰਿਪੋਰਟ ਮੰਗੀ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਧਾਰਾ 21 ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੰਨੀਏ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 21 ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸਤਿਕਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਵੀ ਹੈ? 2016 ਦਾ ਇਹ ਜਨਹਿੱਤ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ, ਢੁੱਕਵੀਂ ਪੈਨਸ਼ਨ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਐਕਟ, 2007 ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 19 ਇਹ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੜਾਅਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ। Family Values

ਇਸ ਲਈ, ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਸੰਸਥਾਗਤ ਦੇਖਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬੇਔਲਾਦ ਹਨ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚਿੰਤਾ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤਾਂ ਬਿਤਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਕੂਲ ਫੀਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੀਮਤ ਆਮਦਨ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।

ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੂਰੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਾਰਡ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਰਤਾਂ ਹਨ: ਸੰਸਥਾਗਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ।

ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ, ਨਿਯਮਤ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ, ਸੰਚਾਰ, ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੇ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇੱਕ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਉਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਚਲਾਏ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ। ਇਸ ਲਈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਤਰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। Family Values

ਅੱਜ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਆਖਰੀ ਉਪਾਅ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਗੋਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਿਕਲਪ ਹੋਣ; ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੂਜਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਹੋਣ; ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਤਰੱਕੀ ਉਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ’ਤੇ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਗ ਕਰੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜਵਾਬ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। Elderly Parents India

(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸਨਮੁਖਦਾਸ ਭਵਾਨੀ