ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ, ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਮਾਹੌਲ, ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਲੇ ਕੋਰਬੂਜ਼ੀਏ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਸ ਦੀ ਸੈਕਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਹਸਪਤਾਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।

ਹਰ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ‘ਸਿਟੀ ਬਿਊਟੀਫੁਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੋਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੱਕ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਕਲਾਤਮਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬੇਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੀਮਤੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। Chandigarh City

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : India Iran Relations: ਇਰਾਨ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਛਾਣ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਕਈ ਵੰਗਾਰਾਂ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪਵੇਗਾ। Chandigarh City

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਅਸਲ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਾਂ ਸੜਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਰੰਗ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਮਹਾਨਗਰੀ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬਣਤਰ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਕੁਦਰਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਪਛਾਣ, ਹਰਿਆਵਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਸਲ ਤਰੱਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਇਸੇ ਲਈ ‘ਸਿਟੀ ਬਿਊਟੀਫੁਲ’ ਹੈ- ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ