ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਤੇ ਝੁਲਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ‘ਲੂ’ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮਾਰ ਹੇਠ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 48 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕਹਿਰ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਲ ਨੀਨੋ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।

ਇਹ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਗਲੋਬਲ ਹਵਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੇਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਸਾਲ 1877 ਵਿੱਚ ਆਏ ਐਲ ਨੀਨੋ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਾੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 1877 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕੇ ਤੇ ਕਾਲ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 4 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ (ਲੂ) ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ 150 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਰਮੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਸ਼ੀਅਨਿਕ ਐਂਡ ਐਟਮੌਸਫੀਅਰਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਘਟਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ 82 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਦਸੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2027 ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ 96 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਇਸੇ ਮਾਨਸੂਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਬਹੁਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਇਸ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Read Also : Twisha Sharma Case: ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਚੱਲਿਆ ਦੂਜਾ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਟੀਮ ਪਹੁੰਚੀ ਮੌਕੇ ’ਤੇ, ਭਦਭਦਾ ਘਾਟ ’ਤੇ ਹੋਇਆ ਸਸਕਾਰ

ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਲ-ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਦੀਆਂ, ਤਲਾਬਾਂ ਤੇ ਡੈਮਾਂ ’ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਗੰਭੀਰ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ’ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਰੈੱਡ ਅਲਰਟ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਨਿੱਕਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੋਨਾ, ਗੰਨਾ, ਮੱਕੀ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਣ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ‘ਖੁਰਾਕ ਮਹਿੰਗਾਈ’ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ’ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਤੇ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡਾਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧੇਗਾ ਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਲ-ਸੰਭਾਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ।

(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ