ਜੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣ ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ’ਤੇ ਰੀਲਾਂ ਅਤੇ ਵਲੌਗਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਲਈ ਜਾਗਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਟੀਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਰੁਝਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਕਸ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਇਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੀਲ ਅਤੇ ਵਲੌਗ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਆਊਟਲੈਟ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੌੜ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਰੌਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਰੌਲਾ, ਜੋ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਜੀਬ, ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼, ਇਹ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Read Also : Punjab Police ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕੱਸਣ ਲਈ ਅਪਣਾਏਗੀ ਆਧੁਨਿਕ ਏਆਈ ਟੂਲ; ਏਆਈ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਪਰਾਧ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈਆਈਟੀ ਰੋਪੜ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ

ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਧੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਉਂ। ਜਿਸ ਪਲ ਕੈਮਰਾ ਚਾਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਪਲ ਇਹ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਖਾਲੀਪਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਆਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਮ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।

ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਕੋਈ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ’ਤੇ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਅੱਪ-ਟੂ-ਡੇਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਪਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭਟਕਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਗਲੀ ਰੀਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੇ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਖਿੰਡੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਛੋਟੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਸਾਡੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ, ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਲਦੀ ਲੋੜ ਹੈ- ਤੇਜ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਫ਼ਲਤਾ। ਵਲੌਗ ਅਤੇ ਰੀਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ- ਨਕਲ ਕਰਨਾ। ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਪੀ-ਪੇਸਟ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰੁਝਾਨ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਜਿਉਣ ਨਾਲੋਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਘਟਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ’ਚ ਕੈਦ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸਮਾਂ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ—ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਊਰਜਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਲਾਈਕਸ, ਕੁਝ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਭਾਵਨਾ ਜੋ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਹਰ ਰੀਲ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ- ਹਰ ਬੇਤੁਕੀ ਗੱਲ/ਰੀਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਨਾ ਬਣੋ। ਰੀਲਾਂ ਬਣਾਓ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਲੌਗ ਬਣਾਓ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੌਲੇ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਪਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ, ਤਾਂ ਰੀਲਾਂ, ਵਲੌਗ ਅਤੇ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਟ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਅੱਜ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ- ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸੌਰਭ

Social Media Impact: ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਜਿਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਰੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਘਿਣਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦਿਖਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਗੁਣਗਾਣ ਗਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਇਹ ਡਰ ਐਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਹਿੰਸਕ ਵਿਹਾਰ, ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਨਸ਼ੇ ਵਰਗੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। Social Media Impact

ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : Rajasthan News: ਕਾਰ ਸਵਾਰ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕੁੱਟਮਾਰ, ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੋਏ ਫਰਾਰ

ਇਸ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ’ਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝੰਜੋੜ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ’ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਜਿਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਵਾਨੀ, ਬੈਚੇਨੀ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ’ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਐਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

16 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਕਾਊਂਟ ਨਾ ਹਟਾਉਣ ’ਤੇ ਲੱਗਭੱਗ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰੁਖ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਸਲ ’ਚ, ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸ਼ੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਖਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਗਿਆਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੋੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਦੁੂਹਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀਡੀਓ, ਹਿੰਸਕ ਗੇਮਾਂ, ਲਾਈਕ-ਫਾਲੋਅਰ ਵਰਗੇ ਡਿਜੀਟਲ ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੈਲਾਬ ਹੈ।

ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ , ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹ ਰੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਭਾਰਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਜੀਵਨ -ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। Social Media Impact

ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ’ਚ ਗਲਤ ਆਦਰਸ਼, ਗਲਤ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਗਲਤ ਇਛਾਵਾਂ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬੱਚੇ ਖੁਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸ਼ੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ’ਚ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੂਜਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਮਰਿਆਦਾਹੀਣ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਅਪਰਾਧੀ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਸੰਜਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਗੁਣ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। Social Media Impact

ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਮੋਬਾਇਲ ਫੜੀਂ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਮੋਟਾਪਾ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਿਰਦਰਦ, ਰੀੜ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਆਨਲਾਈਨ ਬੁÇਲੰਗ, ਆਨਲਾਈਨ ਠੱਗੀ, ਵਿਭਚਾਰ ਸਬੰਧੀ ਜੁੜੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਨਫਲੂਐਂਸਰ, ਫਰਜੀ ਪਛਾਣ, ਆਨਲਾਈਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ’ਚ ਵੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਸਖਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਉੱਤਰ ਹੈ ਬਿਲਕੁਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਹੋਣ ਵੀ ਜਲਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ’ਚ ਢਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਹ ਪਛਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆਭਰ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧਮਤਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਧੁਦਲੀ ਪੈਣ ਲੱਗੇਗੀ ਇਹ ਸੰਕਟ ਕੇਵਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਾਜ, ਸਕੂਲਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੰਕਟ ਹੈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਦੇਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਮੰਗ’ ਸਮਝ ’ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। Social Media Impact

ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਡਿਜੀਟਲ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ’ਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਿਲ ਬਣਾਉਣੀ ਪਵੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇਹ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਸਹਿਮ ਗਈ ਹੁਣ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਚਪਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਰਬਾਦ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ’ਚ ਜੋ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਣਗੀਆਂ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਮਾਜਿਕ ਨਹੀਂ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਕਟ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ।

ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਦੇਰ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪਹਿਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹਸੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਨਬੱਧ ਹੈ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਪਰ ਸਮਾਜ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਧਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। Social Media Impact

ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ