Parenting Mistakes: ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਦੇਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ, ਮਾਂ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕੁਝ ਹੋਰ। ਕਦੇ ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ ਵੱਖਰੀ ਰਾਏ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਖੁਦ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : Freshwater Crisis: ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ

ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਸਲੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿ ਸਹੀ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਗਲਤ ਕੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿੱਦੀ, ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਬਣਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਓ! ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੱਤਭੇਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

1. ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦੇਵੇ | Parenting Mistakes

ਮੰਨ ਲਓ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਟੀ.ਵੀ. ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਅੱਜ ਐਤਵਾਰ ਹੈ, ਵੇਖ ਲੈਣ ਦਿਓ। ਬੱਚਾ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਬੋਝ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

2. ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ:

ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰੁਕੋ, ਪਾਪਾ ਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਲੇ ਆ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਬੱਸ ਕਰੋ, ਬੱਚਾ ਡਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤੀ ਸੁਧਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਚ ਨਿੱਕਲਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

3. ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ:

ਜੇ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਹੇ, ਹੁਣ ਖੇਡਣ ਦਿਓ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਅਦ ’ਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਮਸਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੋਮਵਰਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਕ ਜਾ ਕੇ ਖੇਡ ਆਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਵੱਖਰਾ ਸੁਭਾਅ ਅਪਣਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੱਗੇ ਮਨਮੌਜੀ।

4. ਗਲਤੀ ਲੁਕਾਉਣਾ | Parenting Mistakes

ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਣਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਝਿੜਕਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਾ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਲੁਕਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੱਚਾ ਝੂਠ ਨੂੰ ਆਮ ਮੰਨਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। Parenting Mistakes

5. ਇਹ ਵੀ ਗਲਤ ਸੋਚ ਹੈ:

ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਰ ਵਾਰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਰ ਵਾਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਉਸ ਨੇ ਸਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਆਫਿਸ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿਜ਼ਾ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੋਵੇ ਇੱਕੋ ਸਲਾਹ:

ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੱਕੋ-ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕੋ-ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਗਲਤ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇੱਕਮਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਦਤ, ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਸਮਝ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਓ | Parenting Mistakes

• ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਕੇ ਸੁਲਝਾਓ।
• ਘਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਲਓ: ਜਿਵੇਂ ਮੋਬਾਇਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ।
• ਫੈਸਲਾ ਇੱਕੋ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਓ: ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਇੱਕੋ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।
• ਝਿੜਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ, ਸੰਜਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ-ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਰੱਖੋ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ’ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੈਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਉਸੇ ’ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੋ।

— ਸੱਚ ਕਹੂੰ ਡੈਸਕ

Child Education: ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਬਹਿਸ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਹਾਦਸਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗੀ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। Child Education

ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : Delhi News: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੋ ਗਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ , AQI 273 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ

ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਪੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮਾਪੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਝਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ’ਚ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ’ਚ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਤੱਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਉਲਟ ਆਚਰਣ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਗੁਪਤਤਾ ’ਚ ਢੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ’ਚ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਆਚਰਣ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਗੁਪਤ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਵੈ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਨਤਕ ਚੇਤਨਾ ’ਚ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਸਾਖ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬੱਚੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ’ਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਲਹਿਰਾਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰ ਕੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਦਰਅਸਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬਚਪਨ ’ਚ ਹੀ ਬੀਜੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਣ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੱਕ, ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਝ ਤੱਕ, ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੱਕ, ਹਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜੇਂਦਰ ਬਾਜ
(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)