Chip Revolution: ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਪਾਰਕਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ ਸੰਮੇਲਨ 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਚਿੱਪ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਡਾਣ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਖਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : Punjab News: ਸੀਐਮ ਸੈਣੀ ਨੇ ਫੋਰਟੀਸ ਵਿਖੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਪੁੱਛਿਆ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ

ਚਿੱਪ ਜਾਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਤਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਸਮਾਰਟ ਡਿਵਾਈਸ, ਵਾਹਨ, ਰੇਲਵੇ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਉੱਨਤ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਉਪਕਰਣ, ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟ- ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ। Chip Revolution

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ। ਭਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼, ਊਰਜਾ ਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲੋੜ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਖੋਜ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਪਿੱਛੇ ਰਿਹਾ। ਚੀਨ, ਤਾਈਵਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਪਤਕਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ‘ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਇੰਡੀਆ’, ‘ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ ਅਤੇ ‘ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇੰਡੀਆ’ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਇਆ। Chip Revolution

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਖਪਤਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਬਣੇਗਾ। ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਇੰਡੀਆ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਨਿਰਮਾਣ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਇਲ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। Chip Revolution

ਕੀਮਤਾਂ ਵਧੀਆਂ, ਉਤਪਾਦਨ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿਆਨਜਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ ਸੰਮੇਲਨ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਗੋਂ ਸਾਂਝੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਥਾਈ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਮੌਕੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਯੋਗ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਈਆਈਟੀ, ਐਨਆਈਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਏਮਬੈਡਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। Chip Revolution

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਅਗਵਾਈ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਠੋਸ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬਣੇਗੀ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। Chip Revolution

ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੇਗਾ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਪ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਸਪਲਾਈ, ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਰਕਾਰ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅੱਜ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਚਿੱਪ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਵੈ-ਮਾਣ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਦੀ ਚਿੱਪ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਖੰਭ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਪ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਗੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

(ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ)
ਡਾ. ਸੱਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ