ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ

ਅੱਜ ਇਸ ਗਲੋਬ ‘ਤੇ ਵਪਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਿਜਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝੇ। ਅੱਜ ‘ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਬਦੀਲੀ’ ‘ਮਾਰੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਕਟ’ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੀ ਬੈਠੀ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਆਲਮੀ ਲੂਅ ਦਾ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਤੇਜ਼ੀ ਲਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰੀਬ 0.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਭਾਵ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਿਕਾਸ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੜਬੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਨ 2050 ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਵਧ ਕੇ 12 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, Àੁੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਅਬਾਦੀ ਵਧ ਕੇ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਵਧਦੀ ਅਬਾਦੀ ‘ਟਾਈਮ ਬੰਬ’ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆਉਣਗੇ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ- ਨਾਲਿਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਗੇ।

ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸਣਗੇ। ਅੱਜ ਜੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਟੈਕਸ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹੀ ਲੋਕ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢਦੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਰਵਨ ਸੰਭਾਲ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਲਈ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣਗੇ ਸੰਨ 1992 ਵਿਚ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਵਿਖੇ ਯੂ. ਐਨ. ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਧੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਹਰ ਸੰਮੇਲਨ ਅੰਦਰ ਸਮੇਤ ਪੈਰਿਸ ਜਲਵਾਯੂ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਧੀ ‘ਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਬਾਅਦ ਡੋਨਾਡਲ ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ, Àੁੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗੱਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਗਲੋਬਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਕਾਰਬਨ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਰਿਕਾਰਡ 37.1 ਬਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਆਫਤ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ 520 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖਰਚਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਵਿਚ ਯੂ. ਐਨ. ਸੰਸਥਾ ਸਬੰਧੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ 1.5 ਦਰਜੇ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧ ਜਾਏਗਾ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੂਰੇ ਗਲੋਬ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਫਰਾ-ਤਫਰੀ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।

ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵਾਂ, ਹਿਮਾਲੀਆ, ਐਲਪਸ ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ਾਂ ਪਿਘਲਣ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਅੱਗਾਂ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ਵਸਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਕੀੜੇ, ਮਕੌੜੇ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਨਗੇ। ਖੇਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੂਸਰੇ ਹੋਰ ਧੰਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਤਬਦੀਲੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ। ਸੰਨ 2018 ਵਿਚ ਹੀ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ 2020 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿੱਲੀ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਚੇਨੱਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਮੇਤ 21 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਨ 2030 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਬਾਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਜਿਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਤਕਨੀਕ , ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਤੇ ਬੈਨ ਗੋਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਅੰਦਰ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 20 ਲੱਖ ਲੋਕ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਾਂਗ ਤੂੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰਿਆਂ, ਟਾਇਲਟਾਂ, ਸੀਵਰੇਜ਼, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਸੰਨ 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਸਮੁੱਚਾ ਇਲਾਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸੇਰੇ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਸਮੇਤ ਮਾਰੂ ਗੈਸਾਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖਾਰੇਪਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਵ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕੰਢੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੰਨ 2100 ਤੱਕ ਦੋ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਡੇਵਿਡ ਵੈਲਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਬਾਰੇ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਗਲੋਬ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਭਰਮ ਪਾਲੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਕਿ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਅ ਇਜ਼ਾਦ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣਗੇ। ਦੂਸਰਾ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ, ਨਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਗਲੋਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ‘ਚ ਲਵੇਗੀ। ਤੀਸਰਾ, ਇਹ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਏਨੀ ਸ਼ਦੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਝੱਲੀ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਆਲਮੀ ਲੂਅ ਭਰੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਇਸ ਗਲੋਬ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਤੋੜ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਾਉਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਚੀਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕੱਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ 300 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚਾ ਆਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਫ਼ਲ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸਬੰਧੀ ਵਿਆਪਕ ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ, ਸ਼ਹਿਤੂਤਾਂ ਤੇ ਜਾਮਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਣੀ ਬਨਸਪਤੀ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢਕ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਜ਼ੀਦਾ ਹਾਂ।

ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਸੰਨ 2018-19 ਵਿਚ 3509 ਹੈਕਟੇਅਰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਮਾਰਚ, 2019 ਤੱਕ 1320 ਹੈਕਟੇਅਰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਾਏ ਜਾ ਸਕੇ ਭਾਵ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਤੇ ਅੱਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਭਰੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ 100 ਤੋਂ 600 ਫੁੱਟ ਥੱਲੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤੰਬੀਹ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਬਦਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ। ਡਾ. ਜੌਹਲ ਦਾ ਅਤਿ ਸੂਝ ਭਰਿਆ ਉੱਤਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਹੀ ਫਸਲ ਬੀਜਣ ਜੋ ਪਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਬੀਜਣਗੇ ਮੋਨਾਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਯੂਸਿੰਗ ਦੀ ਖ਼ੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੰਜੀਦਾ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ 471 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਅਮਰੀਕਾ (ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼) ਯੂਨਾਨ, ਜਪਾਨ, ਅਸਟਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਨਗੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਨਫਾ-ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ‘ਗਲੋਬਲ ਕੂਲ ਸਿਟੀ ਅਲਾਇੰਸ ਸੰਸਥਾ’ ਨੇ ਠੰਢੀ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਨ 2050 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜ਼ੀਰੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਾਰਬਨ ਧੂੰਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਤਿੰਨ ਬਿਲੀਅਨ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ‘ਨਵੀਂ ਹਰੀ ਡੀਲ’ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰ ਜੋਸਿਫ ਸਟਿਗਲਿਟਜ਼ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਤੀਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਸੱਭਿਅਤਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਥਨਬਰਗ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ‘ਮਾਨਵ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੰਕਟ’ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਯੂ. ਐਨ. ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਮਲੀ ਜਹਨਸਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਲਚਲ ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਥਨਬਰਗ ਨੇ ਤਾਂ 20 ਸਤੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗਰੀਨ ਹਮਾਇਤੀ ਤਕੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੇਖਕਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਆਫੇ ਲਾਉਣੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜੁੱਟ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਮਾਨਵ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਜੁੱਟ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਪੰਜਾਬ।

Punjabi News ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਅਪਡੇਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ Facebook ਅਤੇ Twitter ‘ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰੋ।

ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਰਕੀਟ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੇ-ਪੈਕੇਜ਼ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਕੀ ਹਨ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਐਂਟਰੀ, ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਵ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਇਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਵਧਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਰੂਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ

ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਟਰੇਂਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਫੇਅਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 25 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ

ਕੀ ਹੈ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ:

ਆਖ਼ਰ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਹੈ ਕੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ, ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਸੌਰ ਅਤੇ ਪੌਣ ਊਰਜਾ ਆਦਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਵਾਟਰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਸਿਸਟਮ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲੰਬਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਊਰਜਾ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰ, ਹਾਲਾਤੀ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹਰ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਸਕੇ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਟਰੇਂਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਸੈਲਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਨਵੇਂ ਭਵਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਯਮ-ਕਾਇਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਕਰੜੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੇਗੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤੀ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਹਰ ਸਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 5000 ਟਰੇਂਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਲੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜ਼ਮੈਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 1.2 ਕਰੋੜ ਟਰੇਂਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ

ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤ:

ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਯੂਜੀਸੀ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੜੀਵਾਰ ਐਨਸੀਈਆਰਟੀ ਅਤੇ ਏਆਈਸੀਟੀਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਰਲਿਆ-ਮਿਲਿਆ ਰੂਪ ਹੈ ਰਿਸੋਰਸ ਮੈਨੇਜ਼ਮੈਂਟ ਅਤੇ ਰਿਸੋਰਸ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੈ

ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਧਾਰਨ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਟ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਕੇ ਹਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਫ਼ਿਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸ, ਲਾਈਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਜਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਆਦਿ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ

ਬੀਟੈਕ ਦਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਈਆ

ਇਨਵਾਇਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਬੀਟੈਕ ਦਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਈਆ ਹੈ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਨ ਦ ਐਨਰਜ਼ੀ ਐਂਡ ਰਿਸੋਰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਭਾਵ ਟੇਰੀ ਵਿਚ ਇਨਵਾਇਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਟ ਅਤੇ ਡਾਕਟੇਰਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਟੇਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਾਈਂਸ, ਧਨਬਾਦ ਵਿਚ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਬੀਟੈਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਐਂਡ ਐਨਰਜ਼ੀ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਬੀਈ ਦਾ ਕੋਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਹੈ ਇਗਨੂੰ ਵਿਚ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਲਮੋਡਾ ਸਥਿਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾਨ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਊਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਫਾਰੈਸਟਰੀ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਜ਼ੂਕੇਸ਼ਨ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟਰੀ ਐਂਡ ਈਕੋ-ਰੀਹੈਬਲੀਟੇਸ਼ਨ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸਥਿਤ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਐਜ਼ੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚੇਨੱਈ ਸਥਿਤ ਸੀਪੀਆਈ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਐਜ਼ੂਕੇਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਹਨ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ

ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਬਾਇਓਲਾਜਿਸਟ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਆਫ਼ੀਸਰ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਮੈਨੇਜ਼ਰ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਕੰਸਲਟੈਂਟ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਐਕਸਟੈਂਸਨ ਆਫ਼ੀਸਰ, ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਲਾਅ ਆਫ਼ੀਸਰ ਆਦਿ ਅਹੁਦੇ ਮੁਹੱਈਆ ਹਨ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਟਰੇਂਡ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਦੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਹੈ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪਾਲਿਊਸ਼ਨ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਟ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਆਫ਼ੀਸਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਆਫ਼ੀਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ੂਗਰ ਮਿੱਲ, ਖਾਦ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ, ਚੌਲ ਮਿੱਲ, ਆਟਾ ਮਿੱਲ, ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਫੈਕਟਰੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗ੍ਰੀਨ ਜੌਬਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਟਰੇਂਡ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ

ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪੜ੍ਹਾਈ

• ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸ, ਜੇਐਨਯੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
• ਦ ਐਨਰਜ਼ੀ ਐਂਡ ਰਿਸੋਰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਟੇਰੀ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
• ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਈਕੋਲਾਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸੇਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ
• ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਾਇੰਸੇਜ਼, ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਗੜਵਾਲ
• ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਬਾਇਓਲਾਜੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਦਿੱਲੀ
  
  Punjabi News ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਅਪਡੇਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ Facebook ਅਤੇ Twitter ‘ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰੋ।